Winterzeit: Ist dies die beste Zeit für Ihren Schlaf und Ihre Gesundheit?

Twee keer per jaar verzetten we in Europa de klok. In het voorjaar gaat de tijd een uur vooruit en in het najaar een uur terug. Al jaren wordt er gediscussieerd over de vraag of dit systeem nog wel wenselijk is. Steeds vaker klinkt het pleidooi om de wintertijd permanent in te voeren, omdat deze beter zou aansluiten bij onze slaap en gezondheid.

Maar wat doet zomer en wintertijd eigenlijk met ons lichaam en waarom lijkt de wintertijd gunstiger voor onze biologische klok?

De overgang tussen zomer en wintertijd

In het najaar wordt de klok een uur teruggezet. Hierdoor wordt de nacht officieel een uur langer. Veel mensen ervaren deze overgang als relatief prettig. Opstaan voelt makkelijker en in de avond valt men vaak sneller in slaap.

In het voorjaar gebeurt het tegenovergestelde. De klok gaat dan een uur vooruit, waardoor we in feite een uur slaap verliezen. Voor het lichaam betekent dit dat het plotseling volgens een ander ritme moet functioneren, terwijl verplichtingen zoals werk en school ongewijzigd blijven.

Voor veel mensen levert dit klachten op zoals vermoeidheid, concentratieproblemen en een verstoord slaapritme.

Waarom vooral de zomertijd belastend is

De overgang naar de zomertijd blijkt het meest belastend voor het brein en het lichaam. We moeten eerder opstaan terwijl het biologische ritme daar nog niet op is afgestemd. Het inslapen gaat vaak moeilijker, waardoor een slaaptekort ontstaat.

Wat veel mensen niet weten, is dat het lichaam hier niet binnen één of twee dagen aan gewend raakt. Het kan weken duren voordat het interne ritme zich opnieuw heeft aangepast. Bij sommige mensen blijven de klachten zelfs de hele zomer aanwezig.

Dit is één van de redenen waarom de Europese Unie al jaren onderzoekt of het verzetten van de klok moet worden afgeschaft.

Hoe zit het met de wintertijd?

De huidige wintertijd is de Midden Europese standaardtijd. In het najaar wordt de klok teruggezet van drie uur naar twee uur in de nacht. Hierdoor ontstaat er tijdelijk extra slaapruimte.

Voor het lichaam voelt deze overgang vaak natuurlijker. Wanneer iemand bijvoorbeeld om half acht opstaat, ervaart het brein dit alsof het al half negen is. Dat maakt wakker worden eenvoudiger. Ook het inslapen in de avond verloopt meestal soepeler, omdat de biologische klok denkt dat het later is.

Een nadeel van de winterperiode is wel dat het in de ochtend later licht wordt. Daglicht speelt een belangrijke rol bij het resetten van onze biologische hoofdklok. Wanneer dit licht ontbreekt, komt de dag minder goed op gang, vooral bij mensen die vroeg moeten opstaan.

Seizoenen en slaap

Van nature slapen mensen in de winter gemiddeld langer dan in de zomer. Dat komt meestal niet doordat we eerder naar bed gaan, maar doordat we later wakker worden.

Kunstlicht en schermgebruik spelen hierbij een grote rol. In de avond blijven we langer actief door verlichting, telefoons en televisie, terwijl ons lichaam eigenlijk al richting rust wil (en zou moeten) bewegen. Want vergeet de vuistregel niet: Donker buiten? Geen blauwlicht meer binnen willen krijgen.

Daarnaast is de temperatuur van invloed. In de winter is de slaapkamer vaak koeler, wat gunstig is voor de slaap. In de zomer zorgt warmte juist regelmatig voor onrustige nachten.

Wat onderzoek laat zien

Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat de overgang naar de zomertijd gepaard gaat met meer gezondheidsrisico’s. Kort na het vooruitzetten van de klok worden meer verkeersongelukken en hartinfarcten geregistreerd.

Na de overgang naar de wintertijd gebeurt juist het tegenovergestelde. Het aantal hartaanvallen en ongelukken neemt tijdelijk af. Dat ene extra uur slaap blijkt dus een meetbaar effect te hebben op de gezondheid.

Zo kom je het makkelijkst door de overgang van de tijd

De overgang naar een andere tijd hoeft niet per se gepaard te gaan met wekenlange vermoeidheid. Met een paar bewuste aanpassingen kun je het lichaam helpen om sneller mee te bewegen met het nieuwe ritme.

Het belangrijkste uitgangspunt is daglicht. Natuurlijk licht is het sterkste signaal voor de biologische klok en vertelt het lichaam hoe laat het werkelijk is. Door overdag zoveel mogelijk daglicht op te zoeken, vooral in de ochtend, krijgt het brein duidelijke informatie om het ritme opnieuw af te stemmen.

Daarnaast helpt het om direct volgens het nieuwe tijdstip te leven. Ook al betekent dit tijdelijk een uur minder of juist een uur extra slaap, het lichaam past zich sneller aan wanneer je meteen het nieuwe ritme volgt. Uitstellen of compenseren verlengt vaak juist de aanpassingsperiode.

Grounden kan hierbij ondersteunend werken. Door regelmatig met blote voeten contact te maken met de aarde, bijvoorbeeld tijdens een wandeling op gras, zand of aarde, krijgt het lichaam rustgevende signalen. Dit kan het bioritme ondersteunen en helpt tegelijkertijd om stress in het lichaam te verlagen.

In de avond is het belangrijk om het lichaam duidelijk te maken dat de dag voorbij is. Zodra het buiten donker wordt, is het verstandig om blootstelling aan blauw licht zoveel mogelijk te vermijden. Blauw licht houdt het brein actief en kan de aanmaak van melatonine verstoren.

Dit kan door in de avond een blauwlichtbril te dragen of door gebruik te maken van rood licht. Rood licht wordt nauwelijks waargenomen door de melanopsine receptoren in de ogen en heeft daardoor weinig invloed op het slaapritme. Voor het lichaam voelt dit vrijwel hetzelfde als duisternis.

Door overdag voldoende licht te krijgen en in de avond bewust donkerte te creëren, geef je de biologische klok duidelijke en consistente signalen. Dat maakt de overgang van de tijd een stuk soepeler en helpt om sneller weer in een gezond slaapritme te komen.